Nyinau Geguritan

Geguritan yaiku puisi kang ora kaiket dening paugerahan tertamtu. jumlah larike ora ditentokake utawa bebas, yen arep gawe geguritan pinter-pintera anggonmu milih basa kang arep digunakake, bisa uga nggunakake purwkanthi ing sajroning geguritan. Geguritan kang migunakake purwakanthi yen dirunngokake luwih kepenak luwih arkhais basa geguritane. 

Paugerane geguritan:

1. Ora kaiket wewaton guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu.

2. Luwih ngutamakake babagan isine kang mentes, apik, endah, lan uga becik.

3. Kanggo nambah kaendahan basa nggunakake purwakanthi sawetra bae.

4. Isi pitutur, piweling, kritik, protes, sindiran, pangresah, pamundhut, lan sapanunggalane.

Babagan kang uga penting:

1. Nada

Nada ing geguritan yaiku sikap batin panganggit, sing arep diekspresiake marang pamaca. Ana nada nuturi, panyaruwe, nyindhir, berontak, meri, drengki, sedhih, kuciwa, benci, bungah, lan sapanunggalane.

2. Suasana

Suasana batin pamaca, akibat sawise maca geguritan.

3. Irama

Irama uga diarani ritme, yaiku salah sijine unsure kang ana gandheng cenenge karo bab bab kang sarwa teratur

4. Pilihan Tembung

Pilihan tembung uga diarani diksi, kanggo ngasilake geguritan kang trep, pangaggit mesthi mikirake pilihan tembung kang mathuk. Dene tembung tembung kang digunakake ana kang duwe teges lugu utawa apa anane (Denotatif), Tembung kang duwe teges entar utawa ora sabenere (konotatif), gambaran utawa pralambang.

5. Tembung entar

Mujudake tembung kang tegese wis owah saka teges kang baku.

6. Pralambang

Pralambang iku kena dianggep kaya dene pasemon. Tembange liya pralampita, wujuding pralambang warna warna, ana kang wujudake gegambaran utawa pepethan, solah bawa barang utawa basa.

7. Purwakhanti

Tembung "purwa tegese wiwitan, ngarep. dene tembung "kanthi tegese kanca, gandheng, karo,nganggo. Purwakanthi kena ditegesi gandheng karo ngarep. Kang dikarepake "purwakanthi" yaiku tetembungan kang runtut karo tembung mburine, ngenani bab swarane, sastra utawa tembunge.

Purwakanthi kena digolongake dadi telu, yaiku:

a. Purwakanthi guru swara

Diarani purwakanthi guru swara, jalaran ing kono tinemu rujukan swara utawa runtuting swara siji lan sijine. Purwakanthi guru swara akeh kanggone, kayata ana ing paribasan, saloka, cangkriman, lelagon, wangsalan, parikan, geguritan, lan rumpakan liyane.

b. Purwakanthi Guru sastra

Manawa purwakanthi guru sastra ing kono sing rujuk sastrane utawa tulisane.

c. Purwakanthi Lumaksita

Tembung "lumaksita" tegese lumaku. ing kene tembung tembung, utawa ukara ing mburi runtut karo tembung tembung ngarepe. Runtuting tembung ora mesthi satembung wutuh, kadhang kala mung saperangan utawa sawanda bae. Mula ukara ukarane uga katon runtut lan sambung sinambung, kepenak dirungokake.

Tuladha Geguritan

1. Akrostik

BUNGAH

Wengi iki...

Umpama sliramu teka mring aku

Ra bakal ndak gawe gelo atimu

Ing papan iki...

Aku lan sliramu anggone ketemu

Rasa kang nyawiji ing awakedhewe

Iki le jenenge tresna

Saiki sliramu dadi katresnanku

Tak tampi kanthi apa anane

Yo iki pancen kang sinebut tresna

Ora kudu sugih ayu lan pinter

Wengi iki...

Atiku tansah bungah

Tansah kesengsem

Iku merga sliramu nampi tresnaku

2. Mesostik

REMBULAN

Rembulan wengi iki

Wujudmu bunder sempurna

Ketingal bebarengan lintang

Merjaya langkingipun wengi

Cahyamu padhang jingglang

Selawase ora bakal kaganti

Madangi langit lan bumi

Tetep setyo nyawiji

Ora nate pindah ati saka bumi

Kaya – kaya ndonya mung duwekmu lan duweku

Cahyamu ora bakal mblenjani

Sakjroning wengi ing bumi

Ayo para kanca

Aja pada turu sore

Nanging mirsani endahing rembulan

3. Telestik

KATRESNAN

Sliramu pancen wow

Nanging ragamu ora kaya atimu

Atimu ora remen sesumbar

Amarga tresno iku saka ati

Rupa lan bandha

Ora dadi ancer – ancer

Kanggone tiyang nresnani

Tresna kui ora bakal dadi tangis

Nanging dadekake tiyang kang kiat

Ibarat tiyang mundhut somay

Pasti bakal ketemuning jodo

Sliramu pancen wow

Merga rupa

Tresna kang ke iket

Sakjroning ati

Ing ngisor iki tuladha maca geguritan,  muga-muga duweni mufangat kanggo sedaya :) 

Referensi https://youtu.be/O8TQmP6axss